TU JEST POLSKA… 80 LAT! 

Pod taką nazwą 14-15 grudnia w Wałbrzychu odbędą się uroczyste obchody 80. rocznicy włączenia Ziem Zachodnich i Północnych do Polski. Honorowy patronat nad wydarzeniem objęła Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska oraz Minister Kultury i Dziecictwa Narodowego Marta Cienkowska.

Pierwszego dnia w Kolegiacie św. Aniołów Stróżów przy ul. Garbarskiej 4 o godz. 17:00 odbędzie się  „Msza w intencji pokoju i pojednania”, drugiego w Sali Łańcuszkowej Starej Kopalni przy ul. Wysockiego 29 o godz. 9:30 rozpocznie się zasadnicza część obchodów. 

Program obejmuje m.in. wystąpienie noblistki Olgi Tokarczuk, Prezydenta Wałbrzycha Romana Szełemeja oraz panele dyskusyjne dotyczące historii i współczesności Ziem Zachodnich i Północnych. Uczestnicy zgromadzenia podpiszą także „Deklarację Piastowską”, wyrażającą wspólną troskę o przyszłość z szacunkiem dla przeszłości.  Zwieńczeniem obchód będzie koncert dla mieszkańców Anity Lipnickiej.

Obchodom będzie towarzyszyć wystawa pn. „Fenomen architektoniczny Ziem Zachodnich i Północnych”. 

Wydarzenie ma wymiar rocznicowy, ale również edukacyjny i emocjonalny. Jego tematem jest trud i bohaterstwo budowniczych nowej Polski na ziemiach do niedawna obcych. Hołd należny tym ludziom, refleksja historyczna z artystycznym wyrazem nada obchodom głęboki, uniwersalny wymiar. 

TERMIN I MIEJSCE:

• Data: 14-15 grudzień 2025 r.
• Miejsce głównych obchodów: Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia

 

STRUKTURA WYDARZENIA:

14 grudnia (niedziela)

I. MSZA ŚWIĘTA W INTENCJI POKOJU I POJEDNANIA 

Miejsce: Kolegiata Najświętszej Maryi Panny Bolesnej i św. Aniołów Stróżów w Wałbrzychu, ul. Garbarska 4, 58-300 Wałbrzych

Z udziałem: duchowieństwa rzymskokatolickiego, prawosławnego i protestanckiego

W oprawie muzycznej: chór Wałbrzyskiej Szkoły Muzycznej, kwartet smyczkowy

Godzina: 17.00-18.30

 

15 grudnia (poniedziałek)

Miejsce: Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia, plac przed „Sztygarówką”

Otwarcie wystawy: Fenomen architektoniczny Ziem Zachodnich i Północnych 

Prezentacja wielkoformatowych zdjęć, kurator: Marek Arcimowicz

Wystawa ma na celu ukazanie bogactwa i różnorodności architektonicznej Ziem Zachodnich i Północnych, które po II wojnie światowej stały się miejscem intensywnego rozwoju urbanistycznego i kulturowego. Prezentowane fotografie będą dokumentować zarówno powojenne odbudowy i modernizacje, jak i współczesne realizacje, które stanowią świadectwo dynamicznych przemian regionu. Projekt ma również na celu podkreślenie znaczenia dziedzictwa historycznego – zarówno poniemieckiego, jak i polskiego – oraz roli architektury w kształtowaniu tożsamości lokalnych społeczności. Wystawa zachęci do refleksji nad dziedzictwem materialnym oraz znaczeniem świadomego kształtowania przestrzeni publicznej w kontekście regionalnym i ogólnopolskim.

II. UROCZYSTOŚĆ GŁÓWNA PANELE

Panel 1: Historia Ziem Zachodnich i Północnych

Ziemie Zachodnie i Północne stanowią wyjątkowy obszar na mapie Polski – ich historia to splot wielowarstwowych narracji, z których każda pozostawiła trwały ślad w krajobrazie, kulturze i tożsamości lokalnych społeczności. Panel ma na celu przyjrzenie się fenomenowi tej wielowarstwowości – od dziedzictwa przedwojennego, przez dramatyczne procesy migracyjne po 1945 roku, aż po współczesne formy pamięci i lokalnej identyfikacji.

Szczególną uwagę poświęcimy czynnikowi ludzkiemu – losom przesiedleńców z Kresów, repatriantów, ludności autochtonicznej, a także osadników z różnych części Polski, których współistnienie stworzyło mozaikę kulturową bez precedensu. Wielokulturowość tych ziem to nie tylko wynik historycznych przemieszczeń, ale także świadectwo codziennego budowania wspólnoty ponad podziałami. Panel będzie również okazją do refleksji nad tym, jak zjawiska migracyjne wpłynęły na kształtowanie pamięci zbiorowej oraz współczesne narracje o tożsamości.

 

Panel 2: Geniusz gospodarczy Ziem Zachodnich i Północnych

Ziemie Zachodnie i Północne po 1945 roku stały się przestrzenią intensywnej odbudowy, eksperymentów gospodarczych oraz tworzenia nowych struktur przemysłowych i rolniczych. W warunkach powojennej niepewności oraz migracyjnego tygla zaczęły tu powstawać specyficzne formy działalności gospodarczej, czyli nowe byty gospodarcze, które nie miały przedwojennego rodowodu, ale szybko wpisały się w krajobraz ekonomiczny regionu.

Panel ma na celu ukazanie tego fenomenu gospodarczego, który wyrósł z połączenia zasobów odziedziczonych po przedwojennej infrastrukturze niemieckiej, polityki państwowej oraz przedsiębiorczości lokalnych społeczności. Szczególną uwagę poświęcimy ważnym przedsiębiorstwom powstałym po 1945 roku, które odegrały kluczową rolę w rozwoju regionu – m.in. w przemyśle miedzi i srebra (KGHM)  stoczniowym (Szczecin, Gdańsk), spożywczym (Okręgowe Spółdzielnie Mleczarskie , zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego), czy tekstylnym i chemicznym (np. zakłady w Elblągu, Zielonej Górze czy Policach). 

Panel 3: Międzynarodowe uznanie Ziem Zachodnich a współczesna polityka pamięci

Panel 4: Fenomen kulturowy Ziem Zachodnich i Północnych

Panel poświęcony będzie refleksji nad 80-leciem życia kulturalnego na Ziemiach Zachodnich i Północnych – obszarach, które po 1945 roku stały się przestrzenią dynamicznego tworzenia nowej rzeczywistości kulturalnej. W centrum dyskusji znajdą się procesy budowania tożsamości poprzez kulturę: od pierwszych domów kultury, bibliotek i teatrów tworzonych przez przesiedleńców, po dzisiejsze instytucje kultury kształtujące regionalną świadomość.

Panel podkreśli znaczenie ciągłości i zerwania, wielokulturowego dziedzictwa oraz oddolnych inicjatyw artystycznych i społecznych, które przez dekady stanowiły fundament budowania wspólnoty. Uczestnicy zastanowią się również, jak doświadczenie migracji, oswajania przestrzeni i pamięci wpłynęło na kształt lokalnych narracji artystycznych oraz jaką rolę odgrywa kultura w długofalowym rozwoju tych ziem.

Panel 5: Samorządność Ziem Zachodnich i Północnych

Natychmiast po odzyskaniu w maju 1990 roku autonomii przez społeczności lokalne, miasta i gminy przystąpiły do pełnienia roli samorządnego gospodarza na terenach Ziem Odzyskanych. Po blisko półwieczu podjęto rzetelny wysiłek na rzecz pełnego wykorzystania lokalnego potencjału i dynamicznego rozwoju tych terenów. Zasoby lokalne, zniszczone podczas działań wojennych i dodatkowo zdewastowane przez wyzwolicieli zaraz po zakończeniu wojny, w roku 1990 wciąż nosiły liczne ślady trudnej historii. Samorządy lokalne podjęły te wysiłki w sposób wszechstronny:

- gospodarując aktywnie komunalnym zasobem mieszkaniowym, 

- wspierając rozwój gospodarczy,

- odnawiając obiekty zabytkowe i rewitalizując całe dzielnice miast, 

- rozwijając potencjał turystyczny, 

- integrując mniejszość niemiecką, 

- aktywnie budując współpracę międzynarodową społeczności lokalnych. 

Ideą tej sesji jest pokazanie, jak polskie społeczności lokalne przywróciły tym obszarom i miejscom należną pozycję w Polsce i w Europie, w pełnym wymiarze: kształtując lokalną świadomość i umożliwiając rozwój osobisty mieszkańcom, budując rozwój materialny ku przyszłości, z poszanowaniem pamięci i dziedzictwa, z dbałością o środowisko, z odbudową atrakcyjności turystycznej.

Odrodzona polska samorządność, bez zbędnego bagażu przeszłości i propagandy, przywróciła im blask i pełnię życia.

III. DEKLARACJA PIASTOWSKA

Podpisanie  tzw. Deklaracji Piastowskiej, która będzie wyrazem wspólnej troski o budowanie przyszłości w oparciu o szacunek dla przeszłości. Wobec złożonego dziedzictwa Ziem Zachodnich i Północnych, dokument ten będzie stanowił zobowiązanie do pielęgnowania pamięci historycznej, wzmacniania dialogu społecznego oraz wspierania współpracy międzyregionalnej i ponadlokalnej.

Deklaracja podkreśli konieczność poszanowania dla różnorodnych tradycji i doświadczeń, które ukształtowały tożsamość tych terenów po 1945 roku. Jednocześnie wyznaczy kierunki dalszego rozwoju, opartego na integracji, otwartości i zrównoważonym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego, społecznego i gospodarczego.

To symboliczny krok w stronę budowania wspólnoty opartej na pamięci, współpracy i odpowiedzialności za przyszłość.

IV. KONCERT ANITY LIPNICKIEJ GODZ.18.00.